Nihai tüketiciye fatura, malı ya da hizmeti son kullanıcıya satarken düzenlediğin belgedir. Alıcı e-Fatura mükellefi olmadığı için bu satışta düzenlenen belge e-Arşiv faturadır. Yani tüketiciye e-Fatura kesilmez; e-Fatura yalnızca mükellef olan alıcılara düzenlenir. Bu yazıda nihai tüketiciye fatura keserken alıcı bilgilerinde neye dikkat edeceğini, kesim adımlarını ve sık yapılan hataları anlatıyorum. Kendi vergi durumun için mali müşavirine danış.
Nihai tüketiciye fatura neden e-Arşiv olur?
e-Arşiv fatura, e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara düzenlenen elektronik faturadır. Nihai tüketici de bu tanıma girer: son kullanıcı bir vatandaş, e-Fatura mükellefi değildir. Satıcı ve alıcının ikisi de e-Fatura mükellefiyse fatura e-Fatura olur; alıcı kayıtlı değilse e-Arşiv düzenlenir. Bu ayrımı e-Fatura ile e-Arşiv fatura farkı yazısında örneklerle açmıştım.
Pratikte bu şu anlama gelir: tezgâhta, dükkânda ya da sahada bir vatandaşa satış yaptığında kestiğin belge e-Arşiv faturadır. Belge yine bir faturadır, yasal olarak geçerlidir ve GİB'e raporlanır. Sadece alıcı tarafında vergi kimlik numarası yerine vatandaşın kimlik bilgisi kullanılır.
Alıcı mükellef mi, değil mi?
Faturayı kesmeden önce alıcının e-Fatura mükellefi olup olmadığını kontrol etmen gerekir. Çünkü alıcı mükellefse e-Arşiv değil e-Fatura kesmen gerekir ve bu iki belgenin alıcı bilgileri farklı doldurulur. Telefondan fatura uygulamasında müşteriyi seçtiğinde uygulama bu sorguyu kendisi yapar: mükellefse e-Fatura, değilse e-Arşiv olarak ilerler. Sorgu netleşmeden kayıt oluşmaz, böylece yanlış belge türüyle fatura kesme riski azalır. Mükellefiyet sorgusunun mantığını e-Fatura mükellefi sorgulama yazısında bulabilirsin.
Nihai tüketiciye fatura keserken hangi bilgiler gerekir?
Tüketiciye kesilen faturada satıcı bilgileri tam olur, alıcı tarafı ise daha sade doldurulur. Alıcının vergi dairesi, vergi numarası ya da unvanı istenmez; çünkü karşı taraf mükellef değildir.
- Satıcı bilgileri: kendi unvanın, adresin ve vergi bilgilerin.
- Alıcı bilgisi: tüketicinin adı. Kimlik bilgisini hangi durumda ve nasıl yazacağın mevzuata bağlıdır; tereddüt ettiğin yerde mali müşavirine danış.
- Satılan mal ya da hizmetin adı, miktarı ve birim fiyatı.
- Tutar ve KDV. KDV oranı satılan mal ya da hizmete göre değişir; faturaya doğru oranı yazman gerekir.
- Fatura tarihi ve fatura numarası.
Bu alanların hepsi faturada bulunması gereken bilgiler arasındadır. Eksik alanla kesilen fatura sonradan düzeltme gerektirebilir. Faturada bulunması gereken bilgiler yazısında kontrol listesi halinde anlatmıştım.
KDV'yi örnekle hesapla
KDV hesabını bir örnekle göstereyim. Örneğin 1.000 TL tutarında bir hizmet satıyorsun ve bu hizmet için geçerli oran %20. Bu durumda KDV 200 TL, tüketicinin ödeyeceği toplam 1.200 TL olur. Faturaya matrahı 1.000 TL, KDV'yi 200 TL, genel toplamı 1.200 TL yazarsın. Oranı "senin oranın budur" diye değil, satışına göre mevzuatın belirlediği oran olarak düşün. Hızlı kontrol için KDV hesaplama sayfasını kullanabilirsin.
Nihai tüketiciye fatura nasıl kesilir: adım adım
İşlem sırası hem portaldan hem de telefondan keserken benzer. Telefon uygulamasında adımlar şöyle işler:
- Yeni fatura ekranını aç.
- Alıcıyı seç ya da tüketici bilgisini gir. Uygulama mükellefiyet sorgusunu yapar ve belge türünü belirler.
- Satılan mal ya da hizmeti ekle. Stok takipli bir ürünse stoktan düşer.
- Miktar, birim fiyat ve KDV oranını gir.
- Toplamı kontrol et, taslak olarak kaydetmek istersen kaydet.
- Faturayı oluştur ve gönder. Gönderim durumu bekleyen, gönderilmiş ya da hata olarak izlenir.
- Faturayı PDF olarak oluşturup tüketiciye WhatsApp'tan ya da e-postayla ilet.
Fatura kesildiğinde stok düşer ve cari bakiye güncellenir. Tüketiciye satışta cari takibi çoğu zaman gerekmez ama düzenli müşterin varsa kayıt altında tutmak işine yarar.
Faturayı tüketiciye nasıl iletirsin?
Faturayı müşteriye uygulama kendiliğinden göndermez. PDF'i oluşturduktan sonra WhatsApp ya da e-posta ile sen paylaşırsın. Tüketici çoğu zaman kâğıt fatura beklediği için, satış sırasında "faturayı WhatsApp'tan göndereyim mi" diye sormak işi kolaylaştırır. Paylaşım tarafını faturayı WhatsApp'tan gönderme yazısında anlatmıştım.
Taslak ve gönderim durumu ne işe yarar?
Yoğun bir günde faturayı hemen göndermek istemeyebilirsin. Taslak kaydedip sonra tamamlayabilirsin. Gönderim durumunu takip etmek de önemli: belge "bekleyen" durumunda kalırsa GİB'e iletilmemiş olabilir. "Hata" durumundaki faturayı düzeltip yeniden göndermen gerekir. Bu kontrolü gün sonunda bir kez yapmak, ertesi gün sorun birikmesini önler.
Sık yapılan hatalar
Tüketiciye fatura keserken en sık görülen hatalar şunlar:
- Alıcıya e-Fatura kesmeye çalışmak. Tüketici mükellef olmadığı için belge e-Arşiv olmalı.
- Alıcı bilgisini eksik bırakmak. Adı yazmadan geçmek, sonradan düzeltme gerektirir.
- KDV oranını yanlış seçmek. Satışa uygun oranı yazmamak faturayı hatalı hale getirir.
- Aynı satışı iki kez fatura etmek. İkinci belge iptal ya da iade faturası gerektirir. İptalin nasıl yapıldığını e-Arşiv fatura iptali yazısında bulabilirsin.
- Faturayı tüketiciye iletmemek. Belge kesilse de eline ulaşmayan müşteri sorun çıkarabilir.
Hatalı bir fatura kesildiğinde iptal mi iade faturası mı gerektiği, satışın hangi aşamada olduğuna ve mevzuata bağlıdır. Bu tür işlemlerin süre ve koşulları mevzuata bağlıdır; mali müşavirine danış.
2027'de ne değişiyor?
Basit usul bir esnafın tüketiciye satışta en çok sorduğu şey, 2027'de kâğıt koçanı bırakıp bırakmayacağı. Tebliğin getirdiği takvim şöyle: e-Fatura/e-Arşiv uygulamasına kayıtlı olmayan basit usul ve işletme hesabı mükellefleri 1 Ocak 2027'den itibaren tutarına bakılmaksızın tüm faturalarını e-Arşiv olarak düzenleyecek. 2026 sonuna kadar vergiler dahil 3.000 TL'ye kadar olan faturalar kâğıt (esnaf odası fatura belgesi) olabiliyor. 1 Ocak 2027'den itibaren esnaf odası fatura koçanı kullanılamayacak; perakende satış fişi ve ÖKC fişiyle belgelenen satışlar bu kuralın dışında kalıyor.
Bu geçişi son aya bırakmaman işine yarar. Uygulama üzerinden birkaç saat içinde e-Arşiv/e-Fatura kesmeye geçebilirsin. Takvimin ayrıntısını 2027 e-Arşiv zorunluluğu yazısında anlatmıştım. Kâğıt fatura düzenleyene ve nihai tüketici dışındaki alıcıya her belge için VUK 353. maddedeki ceza uygulanır; tutarı ve kendi durumunu mali müşavirine sor.
Sık Sorulan Sorular
Nihai tüketiciye e-Fatura kesilir mi?
Hayır. Tüketici e-Fatura mükellefi olmadığı için bu satışta e-Arşiv fatura düzenlenir. e-Fatura yalnızca iki tarafın da mükellef olduğu satışlarda kesilir. Uygulama müşteriyi seçtiğinde mükellefiyet sorgusunu yapıp doğru belge türünü belirler.
Nihai tüketiciye fatura kesmek ücretsiz mi?
Evet. Nihai tüketiciye kesilen e-Arşiv fatura ücretsiz pakette de vardır. Ücretsiz pakette e-Fatura, e-Arşiv, gelen e-faturayı kabul ya da red ve e-Arşiv iptali yer alır; kredi kartı gerekmez.
Alıcının kimlik bilgisi faturaya yazılmalı mı?
Tüketiciye faturada alıcının adı yazılır. Kimlik bilgisinin hangi durumda ve nasıl gösterileceği mevzuata bağlıdır; bu noktayı mali müşavirine sor. Eksik alıcı bilgisi sonradan düzeltme ihtiyacı doğurabilir.
Tüketiciye kesilen faturayı iptal edebilir miyim?
İptal, iade ve itiraz işlemlerinin süre ve koşulları mevzuata bağlıdır. Yanlış tutar, yanlış oran ya da yanlış alıcı gibi bir hata varsa işlem yapmadan önce mali müşavirine danış. İptal yerine iade faturası daha uygun olabilir.
Faturayı tüketiciye uygulama kendisi mi gönderir?
Hayır. Fatura PDF olarak oluşturulur ve müşteriye WhatsApp'tan ya da e-postayla sen paylaşırsın. Uygulama müşteriye otomatik mesaj göndermez.
Bu adımları telefondan uygula
Tüketiciye satış yaptığın anda faturayı telefonundan kesebilirsin. Telefondan e-Arşiv fatura kesme sayfasında adımları ve ekran akışını bulabilirsin. Ücretsiz paket süresizdir, kredi kartı istemez; cari, stok ve fatura sınırsızdır, e-Arşiv ve e-Fatura dahildir. Gelişmiş raporlar, yetki seviyeleri (rol yönetimi), öncelikli destek ve stok fotoğrafı isteyenler için yıllık 6.500 TL + KDV olan Pro paket var. Paketleri fiyatlandırma sayfasında karşılaştırabilirsin.